Oksijen Konsantratörü ile BiPAP Cihazı Arasındaki Fark Nedir?

Solunum sıkıntısı olan hastalara bazen oksijen konsantratörü, bazen BiPAP cihazı, bazen de ikisi birden reçete edilir. İki cihaz da aynı sorunu çözüyormuş gibi görünür ama yaptıkları iş temelden farklıdır.

Oksijen konsantratörü ile BiPAP arasındaki temel fark nedir?

Fark tek cümlede özetlenebilir:

• Oksijen konsantratörü oksijen oranını artırır. Ortam havasındaki azotu ayırır ve hastaya normal havadan çok daha yüksek oranda oksijen verir. Sorun "havada yeterli oksijen var ama kana geçmiyor" ise bu cihaz gerekir.
• BiPAP basınç uygular. Oksijen üretmez, oda havasını basınçla iletir. Sorun "hava yolu kapanıyor, hava geçmiyor" ise bu cihaz gerekir.

BiPAP cihazı nedir, nasıl çalışır?

BiPAP (Bilevel Positive Airway Pressure — iki seviyeli pozitif hava yolu basıncı), maske aracılığıyla hava yoluna sürekli ve yumuşak bir hava akımı iletir. Obstrüktif uyku apnesinde boğaz kaslarının uyku sırasında çökmesini engeller; bazı solunum hastalıklarında ise nefes alıp vermeyi düzenler.

PAP cihazları üç başlıkta toplanır:

• CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) — gece boyunca tek ve sabit basınç uygular.
• APAP / Otomatik CPAP — her nefeste ihtiyacı değerlendirip basıncı otomatik ayarlar. Çoğu kullanıcı sabit CPAP'a göre daha konforlu bulur.
• BiPAP — iki farklı basınç uygular: nefes alırken yüksek, verirken düşük. Nefes vermeyi kolaylaştırdığı için yüksek basınç ihtiyacı olan hastalarda tercih edilir.

BiPAP, otomatik CPAP'ın "üst modeli" değildir. Merkezi uyku apnesi ve belirli solunum bozuklukları gibi özel durumlar için tasarlanmıştır ve hekim tarafından reçete edilir. Cihaz tiplerinin ayrıntılı karşılaştırması için CPAP, otomatik CPAP ve BiPAP arasındaki farklar yazımıza bakabilirsiniz.

Oksijen konsantratörü nedir, nasıl çalışır?

Oksijen konsantratörü oda havasını içeri alır, filtreden geçirir ve içindeki azotu ayırarak geriye yüksek oranda oksijen bırakır. Cihazın verdiği havanın oksijen saflığı genellikle %87 ile %93 arasındadır. Bu oksijen burun kanülü ya da maske ile hastaya iletilir.

İki farklı verme biçimi vardır:

• Sürekli akış. Nefesten bağımsız olarak kesintisiz oksijen verir. Ev tipi cihazlarda yaygındır.
• Darbeli akış (pulse dose). Nefes almayı algılar ve yalnızca siz soluk alırken oksijen verir. Bataryayı verimli kullandığı için taşınabilir modellerde tercih edilir.

Konsantratörler PAP cihazlarından daha hacimlidir; içlerinde kompresör, çok sayıda filtre ve uzun kullanımda aşırı ısınmayı önleyen bir soğutma düzeneği bulunur. Cihazın çalışma mantığını oksijen konsantratörü nedir, ne işe yarar yazımızda ayrıntılı anlattık.

Hangi hastaya hangisi gerekir?

Belirleyici olan, sorunun hava yolunda mı yoksa oksijen alışverişinde mi olduğudur.

Obstrüktif uyku apnesinde üst solunum yolu tıkanır. Burada gereken basınçtır: CPAP, otomatik CPAP ya da BiPAP. Bu cihazlar başarılı kullanıldığında kandaki oksijen düzeyi genellikle kendiliğinden normale döner.

KOAH, amfizem ve akciğerin havadan yeterli oksijeni kana geçiremediği diğer durumlarda gereken ek oksijendir; burada oksijen konsantratörü devreye girer. Bu tedavinin uzun süreli biçimi USOT (Uzun Süreli Oksijen Tedavisi) olarak adlandırılır.

Önemli: oksijen tedavisi PAP tedavisinin yerine geçmez. PAP tedavisi gerekiyorsa oksijen ona ek olarak verilir, onun yerine değil. Uyku apnesi olan bir hastaya yalnızca oksijen vermek hava yolunun kapanmasını engellemez.

Oksijen konsantratörü yalnızca reçeteyle alınır; sporcu antrenmanı gibi tıbbi olmayan amaçlarla kullanılacak bir cihaz değildir.

CPAP veya BiPAP cihazı oksijenle birlikte kullanılabilir mi?

Evet, ve bu kararı hekiminiz verir. KOAH ile uyku apnesi bir arada olan hastalarda PAP tedavisi sırasında ek oksijen gerekebilir.

Bağlantı iki yoldan kurulur:

1. Maske üzerindeki oksijen girişi. Maskelerin çoğunda oksijen tedavisi için bir ya da iki bağlantı deliği bulunur; oksijen hortumu doğrudan buraya takılır.
2. Oksijen zenginleştirme adaptörü. Maskenizde giriş yoksa, cihaz ile hortum arasına takılan bu adaptörle oksijen CPAP hortumuna verilir.

Bu düzenekte oksijen akış hızı hekim tarafından belirlenir; kendiliğinden artırılmamalıdır.

Oksijen konsantratörü alırken nelere dikkat edilmeli?

• Kapasite. Dakikada verdiği saf oksijen miktarıdır (5 L/dk, 10 L/dk gibi). Hekiminizin belirlediği değeri karşılamalı; ileride artabilecek ihtiyaç da göz önünde bulundurulmalıdır. Kapasite büyüdükçe cihaz ağırlaşır. Örnek bir model incelemesi için 5 litrelik oksijen konsantratörü yazımıza bakabilirsiniz.
• Akış tipi. Sürekli akış mı, darbeli akış mı gerektiğini hekiminiz söyler. İkisi birbirinin yerine geçmez.
• Gürültü. 35–39 dB aralığındaki modeller sessiz sayılır. Aynı odada uyuyan biri varsa bu ölçüt önem kazanır.
• Batarya. Taşınabilir modellerde yedek batarya bulundurun, ama evdeyken mümkün olduğunca prizi kullanın; batarya ömrü şarj döngüsüyle azalır.
• Taşınabilirlik. Ev dışında vakit geçiriyorsanız taşınabilir model belirgin fark yaratır; çoğu omuz askısı ya da tekerlekli çantayla gelir. Ev tipi sürekli akış modelleri 12 kilo ve üzerinde olabilir.

Model seçenekleri için oksijen konsantratörü sayfamıza, BiPAP cihazları için BiPAP sayfamıza bakabilirsiniz. Hangi cihazın uygun olduğu kararı her durumda hekiminize aittir.