Sinüzit Uyku Apnesi Yapar mı, Artırır mı?

Uyku apnesi ve sinüzit, ikisi de gece solunumunu bozar ama farklı yerlerden: obstrüktif uyku apnesi (OUA) boğazdaki hava yolunu, sinüzit ise burun geçidini tıkar. Sonuç ikisinde de aynıdır — bölünmüş, dinlendirmeyen bir uyku.

Bu yazıda ikisi arasındaki ilişkinin ne olduğunu, araştırmaların ne gösterdiğini ve sinüziti tedavi etmenin uyku apnesini çözüp çözmediğini ele alıyoruz.

Sinüzit nedir?

Sinüzit, burun çevresindeki hava dolu kemik boşluklarının (sinüslerin) iltihaplanmasıdır. Bu boşluklar alında kaşların arasında ve yanaklarda gözlerin altında yer alır; iç yüzeyleri silia denen ince tüylerle kaplıdır.

Sinüsler mukus üretir ve bu mukus burun geçidi için koruyucu bir tabaka görevi görür. Burundan her nefes aldığınızda mukus ve silialar birlikte çalışarak tozu, kiri, bakteriyi ve havadaki parçacıkları yakalar; böylece bunların akciğerlere ulaşması engellenir. Sağlıklı durumda silialar mukusu sürekli boğaza doğru süpürür ve sinüsler kendini boşaltır.

Soğuk algınlığı ya da alerjide burun geçidi şişer ve bu boşalma durur. Mukus sinüs içinde birikir, biriken mukusta bakteri çoğalır ve iltihap başlar. Bu tabloya akut sinüzit denir. Tedavi edilmezse haftalarca süren kronik sinüzite dönüşebilir. Burun tıkanıklığının yanı sıra yüz ağrısı, baş ağrısı ve burun akıntısı görülür.

Sinüzit riski bazı kişilerde daha yüksektir: sigara içenler ve dumana maruz kalanlar, temiz olmayan sularda yüzenler, küçük çocuklarla düzenli temas hâlinde olanlar.

Uyku apnesi nedir?

Obstrüktif uyku apnesi, uyku sırasında üst solunum yolunun tekrar tekrar daralması ya da tamamen kapanmasıyla seyreden bir uyku bozukluğudur. Tıkanma kısmi (hipopne) veya tam (apne) olabilir.

Nefes durduğunda beyin kişiyi kısa süreliğine uyandırarak solunumu yeniden başlatır. Kişi genellikle bu uyanmaları hatırlamaz — ama uyku sürekli bölündüğü için derin uyku evresine yeterince girilemez. Sonuç gündüz yorgunluğu, dikkat dağınıklığı ve uykululuktur.

Tedavi edilmeyen uyku apnesi zamanla yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, obezite ve tip 2 diyabet riskini artırır. Bu yüzden "sadece horlama" olarak görülmemesi gereken bir tablodur.

Sinüzit ve uyku apnesi arasında bağlantı var mı?

Evet, ama tek yönlü ve mutlak bir neden-sonuç ilişkisi değil.

2016'da Scientific Reports dergisinde yayımlanan Obstructive Sleep Apnea and the Subsequent Risk of Chronic Rhinosinusitis başlıklı toplum tabanlı çalışmada, obstrüktif uyku apnesi tanılı 971 hasta ile tanısı olmayan 4.855 kişi beş yıl boyunca izlendi.

Sonuç: uyku apnesi olan grupta kronik sinüzit gelişme oranı yaklaşık %7, olmayan grupta yaklaşık %2 bulundu. Yani uyku apnesi olanlarda kronik sinüzit gelişme riski belirgin biçimde daha yüksek.

Bu, uyku apnesi tanısı alan herkesin sinüzit olacağı anlamına gelmez — hastaların büyük çoğunluğunda sinüzit gelişmemiştir. Söylenen şu: iki tablo birbirini besleyebiliyor.

Ters yönde de geçerli. Kronik sinüzitin belirtileri — burun tıkanıklığı, sinüs basıncı, kulakta dolgunluk — gece burundan rahat nefes almayı zorlaştırır. Tedavi edilmeyen kronik sinüziti olan bir kişide obstrüktif uyku apnesi gelişmesi daha olası hâle gelir.

Burun tıkanıklığı uyku apnesine yol açar mı?

Burun tıkanıklığı tek başına uyku apnesi tanısı koydurmaz, ama riski artırır. Burada belirleyici olan tıkanıklığın geçici mi kalıcı mı olduğudur.

Sinüzit çoğu zaman geçici bir tablodur; kendiliğinden ya da uygun tedaviyle düzelir. Sinüs sorunu çözüldüğünde geceleri o kaynaklı solunum güçlüğü de biter.

Kalıcı tıkanıklıkta durum farklıdır. İki başlıkta toplanabilir:

• Yapısal (anatomik) tıkanıklık. Septum eğriliği ya da burun eti büyümesi gibi nedenlerle burun geçidi sürekli dardır. Bu durumda çözüm çoğunlukla cerrahidir.
• Kronik alerji. Yıl boyu süren alerjik nezle burun geçidini sürekli şiş tutar ve uzun vadeli solunum sorunu yaratır. Burada çözüm alerji tedavisidir.

Önemli fark: sinüzit antibiyotikle ya da kendiliğinden geçebilir; obstrüktif uyku apnesi geçmez. Uyku apnesi ilaçla tedavi edilen bir enfeksiyon değil, hava yolunun mekanik olarak kapanmasıdır. Bu yüzden sinüziti tedavi etmek uyku apnesini ortadan kaldırmaz — yalnızca tabloyu ağırlaştıran bir etkeni azaltır.

Alerji uyku apnesine neden olur mu?

Kronik alerjiler uyku apnesine zemin hazırlayabilir, ama alerjisi olan herkeste uyku apnesi gelişmez.

Ayrımı süre belirler. İlkbahar ve sonbaharda birkaç hafta süren mevsimsel alerji, o dönemde uyku kalitesini düşürür ama kalıcı bir uyku apnesi tablosu yaratması beklenmez. Yıl boyu süren kronik alerjide ise burun geçidi sürekli dar kalır ve uzun vadeli solunum sorunu ortaya çıkabilir.

Alerjiniz kontrol altına alındığında gece solunumunuz düzeliyorsa sorun büyük olasılıkla alerji kaynaklıydı. Alerji tedavi edildiği hâlde horlama, tanıklı nefes durması ve gündüz uykululuğu sürüyorsa uyku apnesi ayrıca değerlendirilmelidir.

Sinüzit ve uyku apnesi bir arada ise ne yapmalı?

Sıralama önemlidir. Burun tıkanıklığı çözülmeden yapılan uyku testi ve cihaz uyumu yanıltıcı olabilir; tıkalı burunla CPAP kullanmak da belirgin biçimde zordur.

1. Önce burun değerlendirilir. Kulak burun boğaz hekimi sinüzitin akut mu kronik mi olduğunu, yapısal bir sorun bulunup bulunmadığını belirler.
2. Uyku testi yapılır. Horlama, tanıklı nefes durması ve gündüz uykululuğu sürüyorsa polisomnografi istenir.
3. Tedavi planlanır. Uyku apnesi doğrulanırsa hekiminiz genellikle CPAP cihazı önerir. Cihaz tiplerinin farkı için CPAP, otomatik CPAP ve BiPAP farkları yazımıza bakabilirsiniz.

Burun tıkanıklığı olan CPAP kullanıcılarında iki pratik önlem işe yarar: cihazın nemlendirici haznesini kullanmak ve maske tipini buna göre seçmek. Ağzı da kapatan tam yüz maskesi, burun tıkalıyken tedavinin sürmesini sağlar. Seçim için CPAP maskesi seçim rehberi ve yeni başlayanlar için CPAP nasıl kullanılır yazılarımız var.